Cận cảnh giống ‘gà thượng lưu’ quý hiếm giá nghìn đô

Gà Mã Lại hay còn gọi là “gà thượng lưu” xưa vốn chỉ dùng cho bậc vương giả chơi kiểng. Hiện người nuôi giống gà này chỉ còn đếm trên đầu ngón tay, bởi thế giá thành cũng rất cao.

Người chơi gà Mã Lại tại TP. HCM hiện chỉ còn đếm trên đầu ngón tay. Trong số đó, bài báo năm 2018 ghi nhận ông Nguyễn Hải Đăng (SN 1959, ngụ quận 10, TP. HCM) là người nghiên cứu, lai tạo và nuôi nhiều giống gà này nhất, với hơn 100 con. Tuy nhiên, các nguồn tin cậy hiện có chưa xác minh được năm sinh, nơi cư trú hay số lượng đàn gà của ông.

Theo bài viết, do thành phố cấm nuôi gà trong nội ô, ông Đăng phải mua đất và dựng chuồng trại ở huyện Bình Chánh để nuôi gà. Thực tế, vào năm 2018, Chỉ thị 06/2008/CT-UBND của UBND TP.HCM nghiêm cấm chăn nuôi gia cầm, thủy cầm trong khu vực nội thành và ven nội. Tuy nhiên, không nên hiểu đây là lệnh cấm áp dụng đồng loạt trên toàn bộ địa giới TP.HCM hiện nay; năm 2026, thành phố đang xây dựng quy định xác định cụ thể các khu vực cấm chăn nuôi.

Theo lời ông Đăng được dẫn trong bài, giống gà này du nhập vào Việt Nam từ thế kỷ 20, khi một công sứ người Pháp mang về Sài Gòn xưa. Tuy nhiên, các nguồn tin cậy hiện có chưa xác nhận chi tiết này. Bài viết cũng cho biết có hai loại gà Mã Lại: gà tre Mã Lại kiểng và gà tre Mã Lại đá; loại kiểng chỉ nặng khoảng 500g. Tuy vậy, chưa có nguồn chăn nuôi hoặc thú y tin cậy nào trong kết quả tra cứu xác nhận cách phân loại và trọng lượng này.

Cũng theo ông Đăng, trước đây giống gà này có tên là gà Mái Lại, sau này mới đổi thành gà Mã Lại. Theo nghĩa Hán – Việt, “mã” chỉ bộ lông, hình tướng, còn “lại” nghĩa là lại cái. Tên Mã Lại hàm ý giống gà trống nhưng hình tướng lại giống gà mái.

“Ngày xưa, chỉ bậc vương giả, quan lại mới chơi gà Mã Lại làm kiểng vì gà đẹp mà giá rất cao, có khi lên đến vài cây vàng một con. Vì vậy, nhiều người dân, nhất là những người muốn chơi nhưng không có tiền, thường gọi giống này là ‘gà thượng lưu’, ‘gà vương giả’ hay ‘gà thành phố’. Sau năm 1975, gà Mã Lại gần như tuyệt chủng vì trước đó không phổ biến rộng trong dân. Khoảng năm 2000, nhiều người, trong đó có tôi, bắt đầu chơi lại và nhân giống chúng”, ông Đăng cho biết. Các chi tiết về giá vài cây vàng, việc gà gần tuyệt chủng sau 1975 và được nhân giống trở lại quanh năm 2000 là lời kể trong bài, chưa được nguồn tin cậy độc lập kiểm chứng.

Tuy vậy, ông Đăng cho biết giống gà này hiện không còn nhiều do ít người chơi và xảy ra hiện tượng đồng huyết. Để “đúc” được một con gà Mã Lại đúng chuẩn cần có các đặc điểm: mào chích, cánh xệ, đuôi xòe cánh.