មាន់ gà nòi៖ ពូជមាន់ជល់ (gà chọi) ប្រពៃណីរបស់វៀតណាម

ទំព័រនេះផ្តល់ព័ត៌មានទូទៅអំពីមាន់ gà nòi ដែលជាពូជមាន់ប្រពៃណីរបស់វៀតណាម ចាប់ពីប្រភពកំណើត, លក្ខណៈ និងខ្សែពូជ ទៅដល់របៀបចិញ្ចឹម និងថែទាំ។ អ្នកអាចស្វែងយល់អំពីទិន្នន័យស្រាវជ្រាវ និងរបៀបបែងចែកមាន់ gà nòi ជាមួយក្រុមមាន់ផ្សេងៗ ដូចជា មាន់ជល់ (gà chọi) និងមាន់ gà tre។ ខ្លឹមសារនេះក៏មានប្រយោជន៍សម្រាប់អ្នកចិញ្ចឹមដែលចង់អភិរក្សធនធានហ្សែនដ៏មានតម្លៃនេះផងដែរ។

ប្រភពកំណើតមាន់ gà nòi

ប្រភពកំណើតជាក់លាក់ និងពេលវេលានៃការកកើតឡើងរបស់មាន់ gà nòi នៅពេលបច្ចុប្បន្ននេះមិនទាន់អាចកំណត់បានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ ឯកសាររបស់ Viện Chăn nuôi បានកត់ត្រាថា ក្រុមមាន់ជល់ (gà chọi) វៀតណាម រួមមានប្រជាសមាសភាពជាច្រើន ប្រភេទខ្សែសុទ្ធ ឬឆ្លងពូជ ប៉ុន្តែមិនទាន់ត្រូវបានសិក្សាចាត់ថ្នាក់បានពេញលេញ។ Viện Chăn nuôi ដាក់វៀតណាមជាមួយនឹងមួយក្នុងចំណោមបីមជ្ឈមណ្ឌលនៃការធ្វើឲ្យមាន់ក្លាយជាសត្វចិញ្ចឹម (domestication) របស់មនុស្សជាតិ រួមជាមួយចិន និងឥណ្ឌា។ នេះជាបរិបទអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រមាន់ផ្ទះ មិនមែនជាភស្តុតាងដើម្បីកំណត់ទីកន្លែងដើមកំណើតជាក់លាក់របស់មាន់ gà nòi ទេ។

លក្ខណៈរបស់មាន់ gà nòi

មាន់ gà nòi តំបន់ Nam Bộ ផ្តោតស្ថិតនៅ ប៊ែនត្រេ (Bến Tre), ទៀនយ៉ាង (Tiền Giang) និង ដុងថាប់ (Đồng Tháp)។ ឯកសារស្រាវជ្រាវរបស់ VISTA បានកត់ត្រាថា មាន់ Nam Bộ ពេញវ័យមានរូបរាងតូចជាងមាន់ gà nòi តំបន់ miền Trung។ តាមប្រភព VISTA ដដែល ទាំងមាន់ឈ្មោល និងមាន់ញី Nam Bộ សុទ្ធតែមានរោមគ្របដណ្តប់ពេញលេញ។ ហ្វូងពូជនៅតាមគ្រួសារចិញ្ចឹមមានពណ៌រោមចម្រុះ កម្រិតឯកសណ្ឋានទាប និងទិន្នផលមិនទាន់មានស្ថិរភាព ដោយសារប្រភពពូជត្រូវបានលាយឡំ។

ក្នុងការស្រាវជ្រាវអំពីវ៉ារ្យ៉ង់ពីរនៃមាន់ gà nòi ស្លាបខ្មៅ និងត្នោតងងឹត ដែលត្រូវបានចិញ្ចឹមបែប thâm canh នៅអាយុ 24 សប្តាហ៍ មាន់ឈ្មោលមានទម្ងន់មធ្យម 2.555–2.600 g/ក្បាល ខណៈមាន់ញីមានទម្ងន់ 1.796–1.830 g/ក្បាល។ នេះជាលទ្ធផលលើហ្វូងមាន់ស្រាវជ្រាវ មិនមែនជាមាត្រដ្ឋានទម្ងន់អនុវត្តសម្រាប់គ្រប់ខ្សែពូជទាំងអស់ទេ។

ចរិតអាកប្បកិរិយាអាចខុសគ្នារវាងប្រជាជន។ VISTA ពិពណ៌នាថា មាន់ gà nòi Nam Bộ ស្លូតបូតជាងមាន់ gà nòi miền Trung ហើយមានការវាយគ្នាក្នុងហ្វូងតិចជាង។ ដូច្នេះ មិនគួរធ្វើការសន្និដ្ឋានទូទៅថាមានកម្រិតសាហាវដូចគ្នាសម្រាប់មាន់ gà nòi ទាំងអស់ទេ។

ខ្សែពូជមាន់ gà nòi

ឯកសាររបស់ Viện Chăn nuôi បានបញ្ជាក់ថា Ngân Hà និង Bảy Quéo គឺជាឈ្មោះខ្សែប្រភេទ (line) មាន់ជល់ Bình Định ហើយក៏បានកត់សម្គាល់ថា ក្រុមមេពូជមាន់ជល់វៀតណាមមានភាពចម្រុះ និងអាចរួមមានទាំងខ្សែបង្កាត់ឆ្លង (dòng lai) ផងដែរ។ ទាំងនេះជាឈ្មោះខ្សែប្រភេទមូលដ្ឋាន (tên các dòng địa phương) មិនមែនជាបញ្ជីពូជស្តង់ដារទូទាំងប្រទេស ទេ។ Viện Chăn nuôi ហៅក្រុមនេះថា “មាន់ជល់ (gà đá, gà đòn)” និងពិពណ៌នាខ្សែប្រភេទជាច្រើន ប៉ុន្តែមិនបានកំណត់ព្រំដែនចំណាត់ថ្នាក់ផ្លូវការច្បាស់លាស់ រវាងឈ្មោះទាំងនេះជាមួយ “មាន់ gà nòi” ទេ។ គួរមើលវាជាវិធីហៅដែលមានការត្រួតគ្នាខ្លះៗ មិនមែនជាពូជដាច់ដោយឡែកដែលបានកំណត់អត្តសញ្ញាណពេញលេញរួចហើយ។

បែងចែកមាន់ gà nòi ជាមួយមាន់ជល់ (gà chọi) និងមាន់ gà tre

មាន់ gà nòi ត្រូវបានចិញ្ចឹមដើម្បីបម្រើប្រពៃណីមាន់ជល់ (gà chọi) និងជាអាហារ។ ការស្រាវជ្រាវអំពីមាន់ gà nòi វៀតណាមក៏កត់ត្រាថា សាច់ និងស៊ុតជាផលិតផលដែលពេញនិយម ប៉ុន្តែមិនបានដាក់ចេញស្តង់ដារការប្រើប្រាស់តែមួយសម្រាប់គ្រប់តំបន់ទាំងអស់ទេ។ អត្ថបទវប្បធម៌អំពី gà đòn Tây Sơn លើកឡើងពីតម្លៃប្រពៃណី និងស្នើឲ្យរៀបចំការបង្ហាញដោយមិនភ្នាល់ ដោយឲ្យពិន្ទុតាមរូបរាង, ក្បាច់វាយ និងភាពអត់ធន់។ នេះជាវិធីសាស្ត្រខាងវប្បធម៌ មិនមែនជាស្តង់ដារពូជផ្លូវការទេ។

មាន់ gà tre មានរូបរាងតូច ហើយជាញឹកញាប់ត្រូវបានចិញ្ចឹមជាមាន់លម្អ (gà cảnh)។ Viện Chăn nuôi ក៏កត់ត្រាថា កន្លែងខ្លះប្រើមាន់ gà tre ទំហំធំសម្រាប់ជល់ (gà chọi) ដូច្នេះពឹងផ្អែកតែលើគោលបំណងចិញ្ចឹម មិនគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីបែងចែកមាន់ gà tre ជាមួយមាន់ gà nòi ទេ។

ការចិញ្ចឹម និងថែទាំមាន់ gà nòi

សេចក្តីសរុបស្រាវជ្រាវអំពីអាហារូបត្ថម្ភរបស់ Viện Chăn nuôi លើកឡើងថា របបអាហារសាកល្បងសមស្របសម្រាប់មាន់ gà nòi Nam Bộ អាយុ 1–12 សប្តាហ៍៖ ដំណាក់កាលចាប់ផ្តើមមាន 20% protein thô និង 1% lysine; ដំណាក់កាលបំប៉នធាត់មាន 18% protein thô និង 0,85% lysine។ សេចក្តីណែនាំ Khuyến nông Quốc gia សម្រាប់មាន់ស្លាបពណ៌ (gà lông màu) ចិញ្ចឹមលែងសួន ស្នើឲ្យមានដង់ស៊ីតេក្នុងទ្រុង 5–6 ក្បាល/m² និងផ្ទៃសួនចិញ្ចឹមលែងធំជាងផ្ទៃទ្រុង 5–6 ដង។ នេះជាការណែនាំទូទៅ មិនមែនជាកម្រិតកំណត់ពិសេសដែលបានផ្ទៀងផ្ទាត់សម្រាប់គ្រប់ខ្សែពូជមាន់ gà nòi ទាំងអស់ទេ។

ការស្រាវជ្រាវអំពីកំណើនលើមាន់ gà nòi ចំនួន 355 ក្បាល ពីអាយុ 28 ដល់ 84 ថ្ងៃ ប្រើរបបអាហារដែលមាន 17% protein thô និង 3.000 kcal ថាមពលបម្លែង/kg។ ទម្ងន់ និងទំហំរាងកាយខ្លះៗកើនលឿនជាងនៅដំណាក់កាល 28–56 ថ្ងៃ បើប្រៀបធៀបនឹងដំណាក់កាលបន្ទាប់។

សុខភាពហ្វូងមាន់ gà nòi

Khuyến nông ណែនាំឲ្យប្រើទឹកស្អាត សម្អាតចានទឹក/ចានចំណី និងរក្សាទ្រុងឲ្យស្ងួត។ ត្រូវតាមដានរៀងរាល់ថ្ងៃអំពីរបៀបដើរ កម្រិតញ៉ាំផឹក លាមក អាការៈសន្លប់ស្តុកស្តម្ភ ហូរទឹកភ្នែក/ច្រមុះ ឬដង្ហើមលំបាក ហើយអនុវត្តតាមកាលវិភាគវ៉ាក់សាំងឲ្យសមស្រប។ ឯកសារលើកឡើងថា ជំងឺ cầu trùng និង CRD ជាជំងឺជាញឹកញាប់ដែលត្រូវយកចិត្តទុកដាក់នៅមាន់ចិញ្ចឹម។ ប្រសិនបើសង្ស័យថាមាន់ឈឺ អ្នកគួរសួរ ពេទ្យសត្វ ដើម្បីទទួលបានការណែនាំ មិនគួរប្រើថ្នាំដោយខ្លួនឯងទេ។

ក្នុងការសាកល្បងមានក្រុមប្រៀបធៀប ដោយបង្កឲ្យឆ្លង Salmonella Typhimurium លើមាន់ gà nòi ក្រុមប្រៀបធៀបវិជ្ជមានមានអត្រាស្លាប់ 20%។ ការបន្ថែម Lactobacillus plantarum ឬបន្ថែមរួមគ្នារវាង L. plantarum និង Bacillus subtilis ជួយបន្ថយការស្លាប់ និងធ្វើឲ្យកំណើនទម្ងន់ប្រសើរឡើងក្នុងលក្ខខណ្ឌសាកល្បង ប៉ុន្តែវាមិនមានន័យថាមានប្រសិទ្ធភាពព្យាបាលជំងឺក្រៅកន្លែងចិញ្ចឹមទេ។

ការអភិរក្សធនធានហ្សែនមាន់ gà nòi

VISTA លើកឡើងពីតម្រូវការជ្រើសរើស និងបង្កាត់ពូជសុទ្ធសម្រាប់មាន់ Nòi Nam Bộ; Viện Chăn nuôi រាយបញ្ជីគម្រោង gà Chọi និង gà Tre ដំណាក់កាល 2012–2015។ ទោះយ៉ាងណា មិនទាន់អាចផ្ទៀងផ្ទាត់បានអំពីកម្រិតហានិភ័យផ្លូវការជាក់លាក់របស់មាន់ gà nòi ពីឯកសារ DAD-IS ទេ។ ដូច្នេះ គួរនិយាយថា “មិនទាន់ផ្ទៀងផ្ទាត់បានកម្រិតហានិភ័យ” ជំនួសឲ្យការអះអាងថា DAD-IS មិនមានការវាយតម្លៃ ឬដាក់ស្លាកដោយខ្លួនឯងថាផុតពូជ/មានហានិភ័យ។

ការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រអំពីមាន់ gà nòi

ការស្រាវជ្រាវ vi vệ tinh លើប្រជាជនមាន់ 21 ក្រុមនៅចិន និងវៀតណាម បានយកសំណាកមាន់ gà nòi ស្លាបពណ៌ (gà nòi lông màu) 30 ក្បាល និងមាន់ gà nòi ស្លាបខ្មៅ (gà nòi lông đen) 30 ក្បាល។ មេគុណ dị hợp tử (observed) របស់ក្រុមទាំងពីរតាមលំដាប់គឺ 0,6413 និង 0,6426 បង្ហាញថា ភាពប្រែប្រួលហ្សែនត្រូវបានសិក្សាស្ទង់មើលនៅក្នុងក្រុមទាំងពីរនេះ។ ការស្រាវជ្រាវបង្កាត់ពូជសុទ្ធមួយ បានបែងចែកវ៉ារ្យ៉ង់មាន់ gà nòi ពីរតាមពណ៌ស្លាប៖ ស្លាបខ្មៅ និងត្នោតងងឹត។ ការស្រាវជ្រាវមិនបានកត់ត្រាភាពខុសគ្នាមានន័យស្ថិតិសម្រាប់ទម្ងន់រវាងវ៉ារ្យ៉ង់ទាំងពីរ នៅអាយុដែលបានស្ទង់មើលទេ។

ការស្រាវជ្រាវលើ មាន់ gà nòi ចំនួន 183 ក្បាល បានរកឃើញភាពពហុរូបសាស្ត្រហ្សែន ApoB2។ នៅអាយុ 91 ថ្ងៃ ក្រុមហ្សែនទម្រង់ 11 និង 12 មានទម្ងន់មធ្យមរៀងៗខ្លួន 965 g និង 976 g ប្រៀបធៀបនឹង 910 g នៅហ្សែនទម្រង់ 22។ អ្នកនិពន្ធវាយតម្លៃថា អាលែល 1 មានសក្តានុពលសម្រាប់ការជ្រើសរើសតាមកំណើន/សាច់ខ្លួន (tăng trưởng/thân thịt)។