មាន់ gà Hồ៖ ពូជមាន់ដើមកំណើតក្នុងស្រុកពីភូមិ Hồ ខេត្ត Bắc Ninh

ទំព័រនេះជួយអ្នកស្វែងយល់ឲ្យច្បាស់ជាងមុនអំពីមាន់ gà Hồ ដែលជាពូជមាន់ដើមកំណើតមានប្រវត្តិយូរអង្វែងភ្ជាប់ជាមួយភូមិ Lạc Thổ ស្រុក Thuận Thành ខេត្ត Bắc Ninh។ អ្នកនឹងដឹងអំពីប្រភពកំណើត លក្ខណៈរូបរាង ប្រភេទពណ៌ស្លាប បច្ចេកទេសចិញ្ចឹម និងការថែទាំមូលដ្ឋាន បញ្ហាសុខភាពដែលជាញឹកញាប់ ស្ថានភាពអភិរក្ស និងលទ្ធផលស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រអំពីពូជមាន់នេះ។

ប្រភពកំណើត និងប្រវត្តិ

មាន់ gà Hồ ជាពូជមាន់ដើមកំណើតនៃតំបន់ដីទំនាបទន្លេក្រហម (đồng bằng sông Hồng) ដែលភ្ជាប់ជាមួយទីតាំង Lạc Thổ ទីប្រជុំជន Hồ ស្រុក Thuận Thành។ តាមព្រំដែនរដ្ឋបាលបច្ចុប្បន្នដែលប្រភពឆ្នាំ 2026 បានប្រើ អាសយដ្ឋានគឺ Lạc Thổ វួដ Thuận Thành ខេត្ត Bắc Ninh។ ឯកសារវប្បធម៌មូលដ្ឋានបញ្ជាក់ថា មាន់ gà Hồ បានភ្ជាប់ជាមួយ Lạc Thổ អស់ជាង 600 ឆ្នាំហើយ; តាមទំនៀមពីបុរាណ មាន់ត្រូវបានប្រើជាគ្រឿងបូជាថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ ហើយរូបតំណាងមាន់ gà Hồ ក៏លេចឡើងក្នុងគំនូរប្រជាប្រិយ Đông Hồ។

ចំពោះការងារអភិរក្ស ឯកសារកត់ត្រាថា នៅឆ្នាំ 1991 នៅសល់ត្រឹមប្រហែល 50 ក្បាលប៉ុណ្ណោះក្នុងគ្រួសារ។ ពីហ្វូងមេពូជដែលមានមាន់មេសរុប 120 ក្បាល និងមាន់ឈ្មោល 20 ក្បាល ដែលបានបង្កើតនៅឆ្នាំ 2001 ចំនួនមាន់ពូជសុទ្ធបន្ទាប់មកបានកើនឡើងដល់រាប់ពាន់ក្បាល។ ការស្ទង់មតិមួយដែលបានផ្សព្វផ្សាយក្នុងសន្និសីទ កត់ត្រាចំនួនមាន់ gà Hồ ថយចុះពី 1.404 ក្បាលនៅឆ្នាំ 2006 ចុះមកនៅត្រឹម 700 ក្បាលនៅឆ្នាំ 2012; នេះជាទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្រ មិនមែនជាការប៉ាន់ស្មានបច្ចុប្បន្នទេ។

លក្ខណៈរូបរាង

មាន់ gà Hồ មានរូបរាងធំ ក្បាលធំ មានមួកតូច និងជាប់ជិត (mào sít) ស្បែកកនៅក្រហម (da cổ đỏ) ខ្នងរាងការ៉េវែង ស្លាបបិទគ្របដូចសំបកខ្យង (cánh úp như vỏ trai) ជើងខ្ពស់ និងសំបកជើងរលោងល្អ។ ការពិពណ៌នាតាមមូលដ្ឋានក៏បានលើកឡើងបន្ថែមអំពីកន្ទុយក្រាស់ កោងដូចកន្ត្រកចាប់ត្រី។ ឯកសារផ្សេងៗក៏ពណ៌នាថា មាន់មានដំណើរដើរមានសិរីល្អ សំឡេងគោក្រហមលាន់ឮ និងមាំមួន។ លក្ខណៈទាំងនេះជួយបង្កើតរូបភាពវប្បធម៌របស់ពូជមាន់នេះ ប៉ុន្តែមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ដើម្បីសន្និដ្ឋានអំពីអាកប្បកិរិយាឃោរឃៅ ឬសមត្ថភាពជល់។

ក្នុងការស្ទង់មតិលើមាន់ពេញវ័យ 128 ក្បាល អាយុលើស 6 ខែ ទំងន់មធ្យមរបស់មាន់ឈ្មោលគឺ 3,78 ± 0,04 kg ខណៈមាន់មេគឺ 2,64 ± 0,07 kg; នេះជាតម្លៃមធ្យមនៃសំណាកស្រាវជ្រាវ មិនមែនជាជួរស្តង់ដារសម្រាប់ហ្វូងទាំងអស់ទេ។ តាមការកត់ត្រានៅ Lạc Thổ មាន់ឈ្មោលជាទូទៅត្រូវបានចិញ្ចឹម 12–13 ខែទើបលក់ចេញ នៅពេលនោះមានទំងន់មធ្យម 5–6 kg។ អត្ថបទសារព័ត៌មានមួយផ្សេងទៀតបញ្ជាក់ថា បុគ្គលដែលចិញ្ចឹមយូរជាងនេះអាចឈានដល់ 9–10 kg ដូច្នេះមិនគួរមើលកម្រិតទាំងនេះថាជាទំងន់ពេញវ័យធម្មតារបស់មាន់គ្រប់ក្បាលទេ។

ខ្សែពណ៌ស្លាប

ការស្រាវជ្រាវបានកត់ត្រាពណ៌ស្លាប ៥ ប្រភេទ៖ មាន់ឈ្មោលពណ៌ខ្មៅមានពន្លឺលឿងនៅក ឬខ្មៅទង់ដែង; មាន់មេពណ៌ស្រូវសាលី ត្នោតលឿង ឬ tam thể។ ឈ្មោះហៅតាមមូលដ្ឋានដែលគេប្រើជាញឹកញាប់គឺ mã lĩnh, mã mận សម្រាប់មាន់ឈ្មោល និង mã nhãn, mã thó, mã sẻ សម្រាប់មាន់មេ។ ទាំងនេះជាប្រភេទពណ៌ស្លាប មិនមែនជាភស្តុតាងបង្ហាញថាមានខ្សែពូជដាច់ដោយឡែក។

ការចិញ្ចឹម និងការថែទាំ

ឯកសារណែនាំអំពីការអភិរក្សនៅ Lạc Thổ ពណ៌នាថា ទ្រុងចិញ្ចឹមត្រូវខ្ពស់ស្ងួត ស្អាត មានខ្យល់ចេញចូលនៅរដូវក្តៅ និងបិតខ្យល់នៅរដូវរងា; កូនមាន់ត្រូវរក្សាកំដៅ។ ហ្វូងមាន់ត្រូវបានលែងនៅសួនក្រោមម្លប់ឈើ អ្នកចិញ្ចឹមធ្វើអនាម័យ និងចាក់វ៉ាក់សាំងដោយខ្លួនឯង។ តាមកំណត់ត្រា អ្នកចិញ្ចឹមនៅ Lạc Thổ ឲ្យមាន់តូចស៊ីចំណីកន្ទក់ ឬអង្ករបែក; ពេលមាន់ធំឡើង ពួកគេប្តូរទៅចំណីលាយរួមពីកន្ទក់ពោត អង្ករ បន្លែបៃតង និងមីក្រូធាតុ។ នេះជាទម្លាប់ដែលអត្ថបទបានពណ៌នា មិនមែនជារបបអាហារស្តង់ដារដែលបានសាកល្បងក្នុងអត្ថបទនោះទេ។

ការស្រាវជ្រាវដែលប្រើចំណីពាណិជ្ជកម្មបង្ហាញថា មាន់ gà Hồ លូតលាស់យឺត និងមានប្រសិទ្ធភាពបម្លែងចំណីទាបជាងខ្សែមាន់សាច់ពាណិជ្ជកម្ម។ ក្នុងលក្ខខណ្ឌស្រាវជ្រាវនោះ អ្នកនិពន្ធវាយតម្លៃថា ការសម្លាប់កាត់នៅអាយុ 16–20 សប្តាហ៍ អាចសមស្របជាងធៀបនឹងចំណុច 28 សប្តាហ៍។ ក្នុងការសាកល្បងរយៈពេល 52 សប្តាហ៍នៃការដាក់ពង មាន់មេ Hồ ដាក់ពងមធ្យម 88,47 ± 4,14 ពង/មេ; អាយុដាក់ពងដំបូងគឺ 196,47 ± 1,48 ថ្ងៃ ខណៈអត្រាញាស់លើចំនួនពងភ្ញាស់ឈានដល់ 45,90 ± 2,86%។

សុខភាព និងការពារជំងឺ

ហានិភ័យសុខភាព និងការអភិរក្សដែលបានកត់ត្រាច្បាស់មានដូចជា ការចិញ្ចឹមក្នុងសាច់ញាតិ (cận huyết) ការធ្លាក់ចុះគុណភាពហ្វូង និងសមត្ថភាពបន្តពូជទាប នៅពេលទំហំចិញ្ចឹមតូច។ ការស្រាវជ្រាវពិសោធន៍មួយអំពីមាន់ gà Hồ បានអនុវត្តកាលវិភាគចាក់វ៉ាក់សាំងរួមមាន Marek ថ្ងៃទី 1, Newcastle ថ្ងៃទី 3 និង 15, Gumboro ថ្ងៃទី 8, Newcastle ថ្ងៃទី 60 និង 150 និង tụ huyết trùng ថ្ងៃទី 90។ ប្រសិនបើមាន់មានសញ្ញាខុសប្រក្រតីអំពីសុខភាព អ្នកគួរពិគ្រោះជាមួយ ពេទ្យសត្វ ដើម្បីទទួលបានការណែនាំលម្អិត មិនគួរប្រើថ្នាំដោយខ្លួនឯង ឬអនុវត្តកម្រិតដូសដោយចៃដន្យទេ។

ការអភិរក្ស និងការស្រាវជ្រាវ

អត្ថបទសារព័ត៌មានខែកុម្ភៈ/2026 កត់ត្រាថា នៅ Lạc Thổ នៅសល់ប្រហែល 1.000 ក្បាល រួមមាន 30% មាន់សាច់ 50% មាន់បន្តពូជ និង 20% កូនមាន់; Câu lạc bộ gà Hồ មានសមាជិកមិនដល់ 30 នាក់។ Viện Chăn nuôi រាយការណ៍ថា បានអនុវត្តគម្រោងជ្រើសរើស និងបង្កាត់ពូជសុទ្ធមាន់ gà Hồ នៅអំឡុងឆ្នាំ 2008–2010 ដើម្បីធ្វើឲ្យលក្ខណៈរូបរាងមានស្ថេរភាព ពង្រីកក្រុមប្រជាជនសម្រាប់ជ្រើសរើស និងស្ថាបនាគំរូចិញ្ចឹមរក្សាទុកនៅ Thuận Thành ជាមួយមាន់មេបន្តពូជ 100 ក្បាល។

ការស្រាវជ្រាវ SNP ដង់ស៊ីតេខ្ពស់បានបែងចែកមាន់ gà Hồ ឲ្យខុសច្បាស់ពីមាន់ Đông Tảo, Mía និង Móng។ មេគុណចិញ្ចឹមក្នុងសាច់ញាតិ (cận huyết) តាមហ្សែនរបស់ពូជទាំង 4 ក្នុងការស្រាវជ្រាវ ស្ថិតក្នុងជួរ 10–20%; ក្រុមអ្នកនិពន្ធបានបញ្ជាក់ថា ត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះ cận huyết និងបុគ្គលកូនកាត់លាយឡំក្នុងហ្វូងពូជ។ មាន់ gà Hồ ត្រូវបានចិញ្ចឹមសម្រាប់អាហារ ជាគ្រឿងបូជា និងជាអំណោយ ហើយក៏ត្រូវបានជ្រើសរើសចិញ្ចឹម ដាក់បង្ហាញ និងវាយពិន្ទុប្រកួតតាមរូបរាង; ការប្រកួតក្នុងតំបន់ត្រូវបានរៀបចំនៅថ្ងៃ 10 ខែ 2 តាមច័ន្ទគតិ។ ប្រភពវិទ្យាសាស្ត្រ និងវប្បធម៌ដែលបានដកស្រង់នៅទីនេះ ពិពណ៌នាថា មាន់ gà Hồ ជាពូជមាន់ដើមកំណើត ជាមាន់សាច់ និងជាពូជមានតម្លៃសម្រាប់ដាក់បង្ហាញ និងពិធីការ; ប្រភពទាំងនេះមិនបញ្ជាក់ថាវាជាពូជមាន់ជល់ ឬមានប្រពៃណីចិញ្ចឹមមាន់ gà Hồ ដើម្បីជល់ទេ។