មាន់មានរាគគួរឲ្យផឹកថ្នាំអ្វី? សេចក្តីណែនាំការពារជំងឺ
មាន់មានរាគគួរឲ្យផឹកថ្នាំអ្វីដើម្បីឲ្យមានប្រសិទ្ធភាពលឿន? តើការពារជំងឺរាគសម្រាប់មាន់ធ្វើដូចម្តេច? មូលហេតុដែលនាំឲ្យកើតជំងឺរាគមានអ្វីខ្លះ? អត្ថបទថ្ងៃនេះនឹងឆ្លើយបំភ្លឺបញ្ហានេះ បងប្អូនអ្នកចិញ្ចឹមមាន់អាចអានបន្ថែម ប្រសិនបើមាន់ជើងឯករបស់ខ្លួនឈឺ ឬមុនពេលប្រកួត đá gà trực tiếp មានបញ្ហាកើតឡើងណា!
មាន់មានរាគជាជំងឺអ្វី?
មានមូលហេតុច្រើនដែលអាចនាំឲ្យមាន់មានរាគ។ អាចបណ្តាលពីអាហារ ប៉ុន្តែភាគច្រើនគឺបណ្តាលពីជំងឺប៉ារ៉ាស៊ីត។ ជំងឺនេះបង្កដោយប៉ារ៉ាស៊ីតឯកកោសិកា Plasmodium gallinaceum (ជំងឺគ្រុនចាញ់ក្នុងសត្វបក្សី) មិនមែនវីរុសទេ។ រាគអាចជារោគសញ្ញាដែលកើតរួម ប៉ុន្តែមិនមានមូលដ្ឋានដើម្បីសន្និដ្ឋានថា «រាគ» ជាទូទៅបណ្តាលពីភ្នាក់ងារនេះឡើយ។
ជំងឺនេះអាចកើតមានទាំងនៅកូនមាន់ និងមាន់ពេញវ័យ។ រោគសញ្ញាមួយក្នុងចំណោមរោគសញ្ញាដែលងាយសម្គាល់បំផុតគឺ៖ មានក្តៅខ្លួន, ធ្លាក់ទឹកចិត្តស្រងូតស្រងាត់, ខ្សោយ, មុខ និងស comb ស្លេកស្លាំង,…. ចំពោះមាន់មេ អាចមានបញ្ហាបន្ថែមដូចជា ឈប់ពង, ប្រកាច់, ក្អួត រហូតដល់ស្លាប់ (ភាគច្រើនកើតឡើងនៅពេលយប់)។ អត្រាស្លាប់ប្រែប្រួលអាស្រ័យលើប្រភេទប៉ារ៉ាស៊ីត, ពូជមាន់ និងលក្ខខណ្ឌចិញ្ចឹម; តាម MSD Veterinary Manual មាន់មូលដ្ឋានជាទូទៅស្លាប់តិច ខណៈមាន់ឧស្សាហកម្មឆ្លង P. gallinaceum អាចស្លាប់ដល់ 80–90%។
លក្ខណៈរោគរបស់ប៉ារ៉ាស៊ីតក្នុងឈាមគឺ៖
- ក្បាល និងមកុដមានពណ៌ស្វាយស្លេក
- បន្ទោរបង់ពណ៌បៃតងខ្លាំង
- ពេលបើកពិនិត្យនឹងឃើញថ្លើម និងលំពែងហើមធំ មានពណ៌ខ្មៅ
- មានឈាមចេញក្រោមស្បែក
- ….
សញ្ញាខ្លះដែលប្រភពផ្នែកកសិកម្មបានកត់ត្រា៖ មកុដ និងត្រចៀកអាចមានពណ៌ស្វាយស្លេក; លាមកពណ៌បៃតង; ថ្លើម និងលំពែងហើមធំ; ហើយអាចមានឈាមចេញក្រោមស្បែក។ ទោះជាយ៉ាងណា ប្រភពអំពីជំងឺ Leucocytozoon ពិពណ៌នាថា ថ្លើម និងលំពែងហើមធំ ទន់/រលួយ មិនបាននិយាយថាទាំងពីរមានពណ៌ខ្មៅទេ។ ចំពោះជំងឺដែលបង្កដោយ Plasmodium MSD Veterinary Manual ពិពណ៌នាថា ថ្លើម និងលំពែងជាញឹកញាប់ហើមធំ និងពណ៌ត្នោតចាស់ មិនមែនពណ៌ខ្មៅទេ។
មាន់មានរាគគួរឲ្យផឹកថ្នាំអ្វី?
សម្រាប់ជំងឺប៉ារ៉ាស៊ីតក្នុងឈាមដែលបណ្តាលឲ្យរាគនៅមាន់ជល់ មាន់ gà cựa dao (cựa dao) មានថ្នាំជាច្រើនសម្រាប់ព្យាបាល និងអាចអនុវត្តបាន អាស្រ័យទៅលើអ្នកបង្ហាត់មាន់នីមួយៗ។ អ្នកអាចជ្រើសរើសវិធីមួយក្នុងចំណោមវិធីខាងក្រោម៖
វិធីសាស្រ្ត 1:
ការណែនាំព្យាបាល៖ Sulphamonomethoxine + Trimethoprim + Vitamin A + Vitamin K3។ បច្ចុប្បន្នមិនទាន់មានប្រភពពេទ្យសត្វដែលអាចទុកចិត្តបាន ឬស្លាកផលិតផលណាមួយក្នុងឯកសារយោង បញ្ជាក់ថាស៊ុមព្យាបាលនេះត្រូវបានប្រើសម្រាប់ព្យាបាលជំងឺប៉ារ៉ាស៊ីតក្នុងឈាមនៅមាន់ទេ។ ការព្យាបាលគួរអាស្រ័យលើការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យរបស់ ពេទ្យសត្វ និងអនុវត្តតាមស្លាកផលិតផលដែលអនុញ្ញាតឲ្យចរាចរបាន។ ប្រសិនបើមាន់មានគ្រុន សូមសួរ ពេទ្យសត្វ អំពីវិធីបន្ថយគ្រុនដែលមានសុវត្ថិភាព។
វិធីសាស្រ្ត 2:
សម្រាប់សំណួរ “មាន់មានរាគគួរឲ្យផឹកថ្នាំអ្វី?” ជំហានដំបូង អ្នកត្រូវប្រើថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិច លាយចូលក្នុងអាហារ ឬទឹកផឹករបស់មាន់។ ប្រភេទថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិចមួយចំនួនដែលត្រូវប្រើដូចជា៖
– CRDpharm: ប្រភពព័ត៌មានដែលមាននៅពេលនេះមិនទាន់បញ្ជាក់បានអំពីសមាសធាតុ, សូចនាករដែលអនុញ្ញាត ឬកម្រិតដូស 3 កម្រិត 1g/lít nước, 1g/2kg thức ăn, 1g/10kgP/ngày ទេ។ ត្រូវអានស្លាកផលិតផល ឬសួរ ពេទ្យសត្វ មុនពេលប្រើ។
– ParaC Mix៖ មិនទាន់មានប្រភពបញ្ជាក់ស្លាកផលិតផល ដូស 10g/លីត្រទឹក ឬប្រសិទ្ធភាពបន្ធូរសាច់ដុំ បន្ថយគ្រុន។ សូមពិនិត្យស្លាកផលិតផលឲ្យត្រឹមត្រូវមុនពេលប្រើ។
– Pharboga T៖ មិនទាន់មានប្រភពបញ្ជាក់ស្លាកផលិតផល ដូស 1g/លីត្រទឹក ឬ 2g/kg អាហារ ឬប្រសិទ្ធភាពសម្អាតពុលថ្លើម។ ត្រូវយោងតាមស្លាកផលិតផល ឬឯកសារពេទ្យសត្វ។
សម្រាប់មាន់ដែលមានរោគសញ្ញាធ្ងន់ជាង ពិបាកព្យាបាល មិនទាន់មានប្រភពអាចទុកចិត្តបានណាមួយបញ្ជាក់អំពីការប្រើ OxyvetL.A ឬ Supermotic ឬសេចក្តីណែនាំចាក់ក្រោមក។ ថ្នាំចាក់ត្រូវប្រើតាមការណែនាំលើស្លាកនៃផលិតផលនីមួយៗ និងក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់ ពេទ្យសត្វ។
រយៈពេលប្រើថ្នាំអាស្រ័យលើជំងឺដែលបានធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និងការណែនាំលើស្លាកផលិតផល ឬវេជ្ជបញ្ជារបស់ ពេទ្យសត្វ។ មិនទាន់មានប្រភពអាចទុកចិត្តបានណាមួយកំណត់ស៊ុម 5–7 ថ្ងៃសម្រាប់ថ្នាំដែលបានរាយខាងលើទេ។
វិធីសាស្រ្ត 3:
ក្រៅពីការប្រើថ្នាំ បងប្អូនអាចព្យាបាលជំងឺរាគ ឬប៉ារ៉ាស៊ីតក្នុងឈាមសម្រាប់មាន់ដោយប្រើស្លឹកគ្រាប (lá ổi)។ នេះជាវិធីបុរាណដែលមនុស្សជាច្រើនអនុវត្ត។ ទោះបីប្រសិទ្ធភាពមិនលឿនក៏ដោយ ប៉ុន្តែត្រូវបានគេចាត់ទុកថាល្អ និងជួយសន្សំចំណាយ។ ជាពិសេសសម្រាប់អ្នកចិញ្ចឹមនៅតំបន់ដែលពិបាកទិញថ្នាំ នេះជាជម្រើសសម្រាប់អ្នក។
ពន្លកស្លឹកគ្រាបមានសកម្មភាពចង្អៀតស្បែក បង្រួមសរសៃឈាម បន្ថយរោគសញ្ញារាគ ហើយជំរុញភ្នាសពោះវៀន កាត់បន្ថយការបន្ទោរបង់ឲ្យឈប់លឿន។ វិធីធ្វើដូចខាងក្រោម៖
បុកឲ្យម៉ត់កំពូលស្លឹកត្របែក ជាមួយគ្រាប់ប៉ុន្មានគ្រាប់ បន្ទាប់មកច្រោះយកទឹកឲ្យមាន់ផឹក។ ប្រភពព័ត៌មានដែលមាននៅពេលនេះមិនទាន់បញ្ជាក់ថា កំពូលស្លឹកត្របែក ជាវិធីព្យាបាលរាគសម្រាប់មាន់ ឬរយៈពេលប្រើ 2–3 ថ្ងៃទេ។ ប្រសិនបើមិនទាន់មានឯកសារពេទ្យសត្វដែលអាចទុកចិត្តបាន មិនគួរចាត់ទុកថានេះជាវិធីព្យាបាលដែលបានបញ្ជាក់ពិតប្រាកដឡើយ។ ប្រសិនបើសភាពជំងឺធ្ងន់ជាងបន្តិច អាចផ្សំប៊ូបស្លឹកត្របែកជាមួយទឹកខ្ញី និងអង្ករលីង។ យកទៅរំងាស់ជាមួយទឹកតិចមួយចាន រួចឲ្យមាន់ផឹកបន្តិចម្តងៗ។
សេចក្តីណែនាំការពារជំងឺរាគ – បន្ទោរបង់រាវនៅមាន់ជល់
ជាទូទៅ “ការពារជំងឺល្អជាងព្យាបាលជំងឺ” ដើម្បីជៀសវាងស្ថានភាពមាន់មានរាគហើយមិនដឹងឲ្យផឹកថ្នាំអ្វី អ្នកចិញ្ចឹមមាន់គួរប្រុងប្រយ័ត្នការពារជាមុនល្អជាង គ្រាន់តែ៖
– សម្អាតកន្លែងចិញ្ចឹមជាប្រចាំតាមកាលកំណត់
– ប្រសិនបើជិតតំបន់ចិញ្ចឹមមានលូ ឬប្រឡាយ ត្រូវសម្អាតឲ្យស្អាត ដើម្បីជៀសវាងមូសកើនច្រើន
– ប្តូរវត្ថុប៉ះបាតទ្រុងជាញឹកញាប់ ដើម្បីជៀសវាងបាក់តេរីកើនច្រើន
– ធានារបបអាហារូបត្ថម្ភ
– ….
ចំណាំ៖ អត្ថបទនេះមានគោលបំណងផ្តល់ព័ត៌មានសម្រាប់យោងប៉ុណ្ណោះ។ ពេលមាន់មានសញ្ញាជំងឺ គួរនាំមាន់ទៅជួប ពេទ្យសត្វ ដើម្បីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និងចេញវេជ្ជបញ្ជាដែលសមស្រប។ កុំប្រើថ្នាំរបស់មនុស្ស សារធាតុជំរុញ ឬផលិតផលមិនច្បាស់ប្រភពដោយខ្លួនឯង ព្រោះអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់មាន់ និងរំលោភបទបញ្ជា។
មាន់មានរាគគួរឲ្យផឹកថ្នាំអ្វី? ប្រហែលបងប្អូនបានយល់ច្បាស់ហើយមែនទេ? បើបានអនុវត្តហើយ កុំភ្លេចចែករំលែកឲ្យមនុស្សគ្រប់គ្នាឲ្យមានទំនុកចិត្តសាកល្បងផងណា!
សំណួរដែលសួរញឹកញាប់
មាន់មានរាគ តើមែនជាបណ្តាលមកពីវីរុសឬទេ?
មិនមែនជានិច្ចទេ។ រាគនៅមាន់មានមូលហេតុច្រើន ដូចជា អាហារ ឬប៉ារ៉ាស៊ីត។ Plasmodium gallinaceum ជាប៉ារ៉ាស៊ីតឯកកោសិកាបង្កជំងឺគ្រុនចាញ់ក្នុងសត្វបក្សី មិនមែនវីរុសទេ ហើយក៏មិនមានមូលដ្ឋានដើម្បីចាត់ទុកថា «រាគ» ជាទូទៅបណ្តាលមកពីភ្នាក់ងារនេះឡើយ។
អត្រាស្លាប់ដោយជំងឺប៉ារ៉ាស៊ីតក្នុងឈាមនៅមាន់មានប៉ុន្មាន?
អត្រាស្លាប់ប្រែប្រួលទៅតាមប្រភេទប៉ារ៉ាស៊ីត ពូជមាន់ និងលក្ខខណ្ឌចិញ្ចឹម។ តាម MSD Veterinary Manual មាន់មូលដ្ឋានភាគច្រើនមានអត្រាស្លាប់ទាប ខណៈមាន់ឧស្សាហកម្មឆ្លង P. gallinaceum អាចស្លាប់ដល់ 80–90%។
តើគួរប្រើថ្នាំព្យាបាលរាគសម្រាប់មាន់ដោយខ្លួនឯងតាមស៊ុមព្យាបាលលើបណ្តាញឬទេ?
មិនគួរទេ។ ស៊ុមព្យាបាល និងកម្រិតដូសថ្នាំដែលបានលើកឡើងក្នុងអត្ថបទ មិនទាន់ត្រូវបានប្រភពពេទ្យសត្វដែលអាចទុកចិត្តបានបញ្ជាក់ឡើយ។ ការព្យាបាលត្រូវអាស្រ័យលើការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យរបស់ ពេទ្យសត្វ និងអនុវត្តតាមស្លាកផលិតផលដែលអនុញ្ញាតឲ្យចរាចរបាន។
តើធ្វើដូចម្តេចដើម្បីការពារជំងឺរាគសម្រាប់មាន់ឲ្យមានប្រសិទ្ធភាព?
ត្រូវសម្អាតកន្លែងចិញ្ចឹមជាប្រចាំតាមកាលកំណត់ សម្អាតលូប្រឡាយដើម្បីកាត់បន្ថយមូសកើនច្រើន ប្តូរវត្ថុប៉ះបាតទ្រុងជាញឹកញាប់ និងធានារបបអាហារូបត្ថម្ភឲ្យសមស្រប។
ប្រភពយោង
- fao.orghttps://www.fao.org/4/x0583e/x0583e.pdf; https://www.msdvetmanual.com/poultry/bloodborne-organisms-in-poultry/
- khuyennongvn.gov.vnhttps://khuyennongvn.gov.vn/khoa-hoc-cong-nghe/khcn-trong-nuoc/benh-ky-sinh-trung-mau-tren-ga-leucoccytozoonos
អត្ថបទភាសាខ្មែរនេះត្រូវបានបកប្រែដោយម៉ាស៊ីនពីកំណែភាសាវៀតណាម ហើយត្រូវបានពិនិត្យដោយម៉ូដែលភាសាពីរផ្សេងគ្នា។ កំណែភាសាវៀតណាមគឺជាកំណែដើម។ អានជាភាសាវៀតណាម