Gà mái biến thành gà trống

Thời Trung Quốc cổ đại có truyện “Đỗ kê tư thần” kể rằng, một buổi sáng có con gà mái đột nhiên gáy ò ó o khiến mọi người đều kinh sợ… Ngày nay khoa học có thể giải thích chuyện này, và thực tế gà mái quả là có thể biến thành gà trống thật!

Thực tế, không chỉ ở gà, mà ở nhiều loại động vật khác, thậm chí ngay cả ở người cũng có thể xảy ra hiện tượng này. Các nhà khoa học gọi hiện tượng chuyển hoá đực cái là “chuyển ngược tính biệt”.

Hiện tượng gà mái phát triển đặc điểm thứ cấp của gà trống sau khi buồng trứng trái bị tổn thương hoặc thoái hóa là có cơ sở. Khi buồng trứng không còn sản xuất đủ kích tố cái để ức chế, mô tuyến sinh dục phải còn lại có thể phát triển thành tuyến sinh dục hỗn hợp (ovotestis), tiết ra androgen và estrogen. Nhờ đó gà mái có thể mọc lông như gà trống, cất tiếng gáy. Tuy nhiên, con gà vẫn là mái về mặt di truyền, dù biểu hiện kiểu hình có thể giống trống. Đây là hiện tượng phát dục tính biệt.

Nói chung sự phát dục tính biệt, cũng giống như mọi tính trạng khác, đều là kết quả tác động lẫn nhau giữa di truyền và ngoại cảnh. Ở những sinh vật có phân hoá đực cái đều có nhiễm sắc thể giới tính xác định chúng là cái hay đực. Nhưng khi còn nhỏ, sinh vật có thể phát dục theo cả hai hướng đực hoặc cái. Nếu môi trường trong và ngoài đặc biệt có lợi cho sự phát dục theo giới tính ngược lại, nó sẽ sản sinh ra kết quả “quái dị”. Đó là hiện tượng chuyển ngược tính biệt.

Chuyển ngược tính biệt có thể di truyền được không?

Đã có người lấy ếch móng vuốt châu Phi (Xenopus laevis) để thí nghiệm. Dưới ảnh hưởng của kích tố cái, ếch con đực có thể phát triển thành ếch cái về kiểu hình và sinh sản được. Nhiễm sắc thể giới tính của chúng vẫn là đực như cũ. Nếu cho những con ếch cái này giao phối với ếch đực bình thường, chúng sẽ đẻ ra toàn ếch đực. Bởi vì những con ếch cái chuyển ngược tính biệt này chỉ có thể sản sinh tế bào trứng mang nhiễm sắc thể Z, trong khi những con ếch đực bình thường cũng chỉ có thể sản sinh tinh trùng mang nhiễm sắc thể Z.

Vì vậy, sau khi giao phối, chúng chỉ tạo ra trứng thụ tinh ZZ, phát triển thành ếch đực. Như vậy, kích tố có thể khiến sự phát dục giới tính biến đổi ngược. Đây chỉ là sự thay đổi kiểu hình; cơ sở di truyền nằm trên nhiễm sắc thể giới tính vẫn không đổi.

Gà mái biến thành gà trống cũng tương tự: kiểu hình thay đổi, còn nhiễm sắc thể giới tính vẫn giữ nguyên. Ở gà, hiện tượng này được gọi là đảo ngược đặc điểm giới tính thứ cấp và không làm thay đổi giới tính di truyền. Gà vẫn có kiểu gen cái nhưng biểu hiện một số đặc điểm kiểu hình đực.

Nguồn: vnexpress.net